De hand in de onderbroek
Er is een man. Hij heet Dick. Dat is niet zijn echte naam, dat meldt RTV Rijnmond netjes. Dick is 31, dakloos, werkeloos, verslaafd aan wiet en masturbeert in de trein. Drie keer gepakt, vrouwen zijn geschokt, hij krijgt drie weken cel.
Wat het artikel niet meldt, maar een ander stuk over dezelfde zaak wél: Dick komt uit Nigeria.
De bijbehorende stockfoto? Een witte hand in een witte onderbroek.
Ik ben journalist, al jaren. En dit soort keuzes irriteert me, omdat ik ook al jaren zie wat er gebeurt als de werkelijkheid systematisch wordt gladgestreken: mensen haken af. Ze verliezen het vertrouwen.
Dat is het echte probleem. Nederlandse media klagen steen en been over desinformatie, maar leveren er zelf een verfijnde variant van: selectieve weglating, framing en beeldmanipulatie door “illustratieve” keuzes.
Kijk naar de berichtgeving over Gaza. Jarenlang eenzijdig, emotioneel en consequent gericht op Israël als agressor, met minimale context over Hamas, gijzelaars of de bredere geschiedkundige geopolitiek. Het resultaat is niet alleen meer meetbaar, maar is bijna niet meer te ontwijken zodra je je buiten je woning begeeft of je televisie aanzet: antisemitisme in Nederland is fors gestegen. Scholen mijden het onderwerp wegens agressie van “groepen” en “leerlingen”, mensen worden op straat lastiggevallen om hun afkomst. Dat klimaat is mede gecreëerd door redacties die één kant van het verhaal tot waarheid verhieven.
En precies dezelfde redacties, met precies dezelfde morele bril, behandelen een ander hardnekkig patroon: seksuele en geweldsdelicten door asielzoekers. Politiecijfers, rechtbankverslagen en opvangdata laten een duidelijke oververtegenwoordiging zien. Toch wordt het consequent geframed als generiek “mannenprobleem”. Verdachten krijgen neutrale of witte stockfoto’s. Namen worden gefingeerd op een manier die geen associaties oproept. Puur functioneel, zegt een journalist van RTV Rijnmond met wie ik in discussie ga op X. “We zoeken naar een handeling, niet naar een huidskleur”.
Het is niet functioneel. Het is misleidend. En ik geloof het antwoord ook gewoonweg niet. Media maken continue keuzes in wat en wie ze zichtbaar maken. Die keuzes zijn niet willekeurig maar volgen vaak morele en ideologische reflexen. Dader wordt “man” (of “Dick”). Succesverhaal? Dan is het ineens “Mohammed uit Rotterdam”. Er zijn wel degelijk redactionele richtlijnen rondom inclusiviteit en sprake van culturele druk binnen redacties. En dat is kwalijk, want het lijdt tot selectieve zichtbaarheid en toenemend wantrouwen.

De journalist geeft aan dat de huidskleur van de dader niet relevant is, maar in maatschappelijke context is die dat natuurlijk wel. Wanneer een zaak aanleiding geeft tot publiek debat over het gedrag in de openbare ruimte en seksuele normen en waarden, dan hoort dat in de berichtgeving thuis. Weglaten is dan informatie achterhouden, en de media die dat doen ontkennen dat debat actief. Etniciteit hoeft het gedrag niet te verklaren, dat klopt. Maar wanneer deze wordt weggelaten en een schuilnaam niet gewoon een andere naam is die passend is bij de verdachte, maar en passant wordt gewhite-washed, verdient dat verantwoording. Dat is geen complot, maar honderden kleine, bewuste keuzes die nooit hardop verantwoord worden.
Mensen scannen een kop en een foto in twee seconden. Dat beeld blijft hangen. Als dat beeld structureel afwijkt van de feiten, ontstaat een collectief vertekend wereldbeeld.
Het gevolg is dodelijk voor de democratie: mensen stemmen, oordelen over hun buurt en hun land op basis van een gekleurde werkelijkheid.
De journalistiek staat al jaren onder druk. In plaats van naar algoritmes, populisten of buitenlandse trollen te wijzen, zouden redacties eindelijk in de spiegel moeten durven kijken. Want het begint hier: bij een witte hand in een witte onderbroek, terwijl de echte hand een andere kleur heeft.
Wie het vertrouwen van het publiek wil herwinnen, heeft maar één keuze: stop met het bijschaven van de werkelijkheid. Toon de feiten. Ook, of moet ik zeggen VOORAL als ze ongemakkelijk, politiek incorrect of onwelkom zijn. Anders verdient de journalistiek het wantrouwen dat ze nu oogst.
